(AYDA / CCA) Awards 2025/2026 แพลตฟอร์มการประกวดออกแบบระดับโลก เพื่อสร้างนักออกแบบรุ่นใหม่แห่งอนาคต
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โลกของการออกแบบกำลังเผชิญกับคำถามใหม่อยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความยั่งยืน การเปลี่ยนแปลงทางสังคม เทคโนโลยีที่เข้ามามีบทบาทมากขึ้น หรือแม้แต่การรักษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมท่ามกลางโลกที่เชื่อมต่อถึงกันมากกว่าที่เคย
ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ สิ่งที่น่าสนใจอาจไม่ใช่เพียงว่านักออกแบบกำลังออกแบบอะไร แต่คือคนรุ่นใหม่กำลังมองอนาคตผ่านมุมมองแบบไหน และพวกเขากำลังใช้การออกแบบเป็นเครื่องมือในการตอบคำถามของโลกอย่างไร?
จากการพูดคุยกับผู้ชนะรางวัลในปีนี้ เราได้เห็นนักออกแบบรุ่นใหม่ที่กำลังตั้งคำถามกับโลกในหลากหลายมิติ บางคนพยายามหาวิธีรักษาอัตลักษณ์ของชุมชนท่ามกลางการพัฒนา บางคนกำลังมองหาหนทางทำให้งานหัตถกรรมและภูมิปัญญาดั้งเดิมยังคงมีชีวิตอยู่ในสังคมร่วมสมัย ขณะที่บางคนเลือกใช้การออกแบบเพื่อทำความเข้าใจและดูแลสิ่งมีชีวิตที่ไม่สามารถส่งเสียงในกระบวนการออกแบบได้ด้วยตัวเอง
แม้โจทย์และบริบทของแต่ละโครงการจะแตกต่างกัน แต่ทั้งหมดล้วนสะท้อนบทบาทใหม่ของนักออกแบบรุ่นใหม่ที่กำลังมองไกลกว่าการสร้างอาคารหรือพื้นที่ หากมองถึงคุณค่าที่การออกแบบสามารถสร้างให้กับผู้คน ชุมชน วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม นี่คือเหตุผลที่ AYDA Awards ซึ่งริเริ่มโดย Nippon Paint ได้กลายเป็นมากกว่าเวทีประกวดสำหรับนักศึกษาสถาปัตยกรรมและออกแบบภายใน หากเป็นแพลตฟอร์มการเรียนรู้ระดับนานาชาติที่มุ่งพัฒนาศักยภาพนักออกแบบรุ่นใหม่ พร้อมสร้างเครือข่ายและโอกาสในการเติบโตสู่การเป็นผู้นำของวงการออกแบบในอนาคต
สำหรับ AYDA International Awards 2025/2026 ซึ่งเป็นรอบตัดสินระดับนานาชาติของผู้ชนะจากแต่ละประเทศที่ผ่านการคัดเลือกในปีก่อนหน้า จัดขึ้นภายใต้หัวข้อ “CONVERGE: Crafting Cultural Legacies” โดยเชิญชวนนักออกแบบรุ่นใหม่สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรม ผู้คน และชุมชน เพื่อนำคุณค่าจากอดีตมาตีความใหม่และต่อยอดสู่อนาคตผ่านงานออกแบบ ที่ชวนผู้เข้าร่วมสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรม ผู้คน และชุมชน เพื่อนำคุณค่าจากอดีตมาต่อยอดเป็นแนวคิดการออกแบบสำหรับอนาคต โดยมีผลงานส่งเข้าประกวดมากกว่า 9,000 ผลงาน จาก 17 ประเทศและเขตปกครองทั่วโลก
ภายในงานยังมีการประกาศผล Creative Colour Awards 2026 (CCA) เวทีรางวัลระดับนานาชาติเพื่อยกย่องนักออกแบบอาชีพกับการสร้างสรรค์ผลงานสถาปัตยกรรมและการออกแบบภายในที่ใช้ “สีนิปปอนเพนต์” เป็นหัวใจสำคัญของการสร้างประสบการณ์และคุณค่าของพื้นที่ สะท้อนให้เห็นอีกหนึ่งมิติของการออกแบบร่วมสมัยที่ไม่ได้มองสีเป็นเพียงองค์ประกอบด้านความงาม แต่เป็นเครื่องมือในการสื่อสารอัตลักษณ์ อารมณ์ และคุณภาพชีวิตของผู้คน
และจากการพูดคุยกับผู้ชนะรางวัล คณะกรรมการทั้งชาวไทยและต่างชาติ รวมถึงผู้มีส่วนร่วมในงานครั้งนี้ เราได้เห็นภาพที่ชัดเจนขึ้นว่า อนาคตของการออกแบบอาจไม่ได้เกิดจากการสร้างสิ่งใหม่เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากความสามารถในการเชื่อมโยงผู้คน วัฒนธรรม และคุณค่าที่มีอยู่เดิม ให้กลายเป็นความหมายใหม่สำหรับโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
AYDA Awards แพลตฟอร์มการประกวดออกแบบระดับโลก เพื่อสร้างนักออกแบบรุ่นใหม่แห่งอนาคต
ในวันที่โลกกำลังเผชิญกับความท้าทายทั้งด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และวัฒนธรรม บทบาทของนักออกแบบเองก็กำลังเปลี่ยนแปลงไปเช่นกัน จากเดิมที่อาจมุ่งเน้นการสร้างพื้นที่ที่ตอบโจทย์การใช้งานหรือความงาม สู่การตั้งคำถามว่า งานออกแบบจะสามารถสร้างผลกระทบเชิงบวกให้กับผู้คนและชุมชนได้อย่างไร?
ตลอดระยะเวลากว่า 18 ปี AYDA Awards ได้กลายเป็นหนึ่งในเวทีสำคัญที่เปิดโอกาสให้นักออกแบบรุ่นใหม่ได้ทดลองค้นหาคำตอบเหล่านั้น ผ่านผลงานสะสมกว่า 76,000 ผลงาน จากสถาบันการศึกษากว่า 1,600 แห่งทั่วโลก สะท้อนบทบาทของโครงการที่ไม่ได้เป็นเพียงเวทีแข่งขันสำหรับนักศึกษา แต่เป็นแพลตฟอร์มการเรียนรู้ด้านการออกแบบระดับโลก ที่ช่วยบ่มเพาะนักออกแบบรุ่นใหม่ให้เติบโตสู่โลกวิชาชีพ
สิ่งที่ทำให้ AYDA แตกต่างจากเวทีประกวดทั่วไป คือการมองผู้เข้าร่วมในฐานะนักออกแบบในอนาคต มากกว่าผู้แข่งขัน ผู้เข้าร่วมจะได้รับโอกาสเรียนรู้ผ่านการโค้ชชิ่ง การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และการทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญสายออกแบบ จากหลากหลายประเทศ ซึ่งทำให้เวทีแห่งนี้ทำหน้าที่เสมือนสะพานเชื่อมระหว่างห้องเรียนกับโลกการทำงานจริง
ภายใต้หัวข้อการประกวดประจำปี 2025/26 “CONVERGE: Crafting Cultural Legacies” ผู้เข้าประกวดถูกชวนให้สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรม ผู้คน และพื้นที่ ผ่านคำถามสำคัญว่า เราจะรักษาอัตลักษณ์ของชุมชนและคุณค่าทางวัฒนธรรมไว้ได้อย่างไร ท่ามกลางโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
จากผลงานกว่า 9,000 ผลงานที่ส่งเข้าประกวดจาก 17 ประเทศและเขตปกครอง เราได้เห็นนักออกแบบรุ่นใหม่จำนวนมากใช้การออกแบบเป็นเครื่องมือในการเชื่อมโยงอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ผ่านแนวคิดที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน ความหลากหลายทางสังคม และการมีส่วนร่วมของชุมชน
และบางที สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของ AYDA Awards อาจไม่ใช่การค้นหาว่าใครคือผู้ชนะ แต่คือการได้เห็นว่านักออกแบบรุ่นใหม่กำลังนิยามบทบาทของตัวเองใหม่อีกครั้ง ในฐานะผู้สร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับสังคมผ่านพลังของการออกแบบ
เมื่อ สี กลายเป็นภาษาของการออกแบบ
อีกหนึ่งสิ่งที่ทำให้ AYDA Awards แตกต่างจากเวทีประกวดทั่วไป คือการมองการแข่งขันเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ มากกว่าจุดหมายปลายทางของความสำเร็จ
เบื้องหลังรางวัลที่ปรากฏบนเวที คือกระบวนการพัฒนาศักยภาพที่เปิดโอกาสให้นักออกแบบรุ่นใหม่ได้แลกเปลี่ยนความคิดกับเมนเทอร์ ผู้เชี่ยวชาญ และนักออกแบบจากหลากหลายประเทศ จนเกิดเป็นเครือข่ายการเรียนรู้ที่ขยายออกไปไกลกว่าระยะเวลาของการแข่งขัน
สองผู้ชนะเลิศจากแต่ละสาขา นอกจากจะได้รับโล่ AYDA Designer of The Year 2025/26 พร้อมรับโอกาสเข้าเรียนที่ Harvard Graduate School of Design หลักสูตร Design Discovery Program ฟรี มูลค่ากว่า 10,000 USD แสดงถึงอีกมุมหนึ่งของคุณค่าที่สำคัญ ไม่แพ้กันคือการได้เปิดรับมุมมองใหม่ ๆ จากผู้คนต่างวัฒนธรรม และการได้ค้นพบว่าบทบาทของนักออกแบบในโลกปัจจุบันสามารถขยายไปได้ไกลกว่าการออกแบบอาคารหรือพื้นที่เพียงอย่างเดียว
ในขณะเดียวกัน ภายในงานยังมีการประกาศผล Creative Colour Awards 2026 (CCA) เวทีรางวัลระดับนานาชาติที่ยกย่องผลงานสถาปัตยกรรมและออกแบบภายในที่ใช้สีนิปปอนเพนต์ เป็นหัวใจสำคัญ และมีจุดมุ่งหมายในการออกแบบ เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีให้กับผู้คนและส่งเสริมคุณภาพชีวิตภายในพื้นที่ ด้วยการให้ความสำคัญทั้งต่อผลกระทบด้านอารมณ์ความรู้สึกและการใช้งานของสี
จากผลงานกว่า 257 โครงการ จาก 16 ประเทศและเขตปกครอง CCA แสดงให้เห็นว่าการใช้สีในงานออกแบบกำลังถูกตีความใหม่ในมิติที่ลึกขึ้น ทั้งในเรื่องสุขภาวะ พฤติกรรมมนุษย์ และคุณภาพชีวิต เช่นเดียวกับที่ AYDA กำลังชวนให้นักออกแบบรุ่นใหม่กลับมาตั้งคำถามถึงบทบาทของการออกแบบที่มีต่อสังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม
เมื่อมองภาพรวมของทั้ง AYDA Awards และ Creative Colour Awards สิ่งที่น่าสนใจนอกจากผลงานที่ส่งเข้าประกวดและรายชื่อผู้ชนะรางวัล คือ ความพยายามในการสร้างระบบนิเวศของการเรียนรู้ ที่เปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้เติบโตผ่านการศึกษา การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และการเชื่อมโยงเครือข่ายระดับนานาชาติ
เพราะท้ายที่สุดแล้ว มรดกที่สำคัญที่สุดที่ AYDA Awards กำลังสร้าง อาจไม่ใช่ผลงานที่ถูกจัดแสดงอยู่บนบอร์ดนิทรรศการ แต่คือคนรุ่นใหม่ที่กำลังจะออกไปออกแบบอนาคตของโลกใบต่อไป
“เราไม่ได้มองหางานออกแบบที่สวยที่สุด แต่กำลังมองหางานออกแบบที่สร้างคุณค่าให้กับชุมชนได้อย่างยั่งยืน”
Miss Arzu Uludag, Group Marketing Lead of NIPSEA Group
สำหรับ Arzu Uludag หนึ่งในผู้บริหารฝ่ายการตลาดของ Nippon Paint ประจำการ ณ ประเทศตุรเคีย บทบาทของบริษัทไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเป็นผู้ผลิตสีระดับโลก แต่คือการเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างอนาคตให้กับวงการออกแบบผ่านการลงทุนในคน
เธอเล่าว่า ตลอดระยะเวลากว่า 18 ปี ที่กำลังก้าวเข้าสู่เข้าปีที่ 19 AYDA Awards ได้เติบโตจากเวทีประกวดสำหรับนักศึกษา สู่เครือข่ายการเรียนรู้ระดับนานาชาติที่มีผู้เข้าร่วมกว่า 76,000 คนทั่วภูมิภาค โดยมีเป้าหมายสำคัญในการสนับสนุนให้นักออกแบบรุ่นใหม่ได้เรียนรู้ เติบโต และก้าวสู่การเป็นผู้นำของอุตสาหกรรมในอนาคต กิจกรรม CSR ระดับโลก “Colouring Lives” ที่มุ่งสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อสังคมควบคู่ไปกับการดำเนินธุรกิจ
สิ่งที่ทำให้ AYDA แตกต่างจากเวทีประกวดทั่วไป คือการไม่ได้มองหางานออกแบบที่สวยที่สุด แต่กำลังมองหาแนวคิดที่สามารถสร้างคุณค่าให้กับผู้คน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมได้จริง สอดคล้องกับโจทย์ของปี 2025/26 “CONVERGE: Crafting Cultural Legacies” ที่ชวนให้นักออกแบบรุ่นใหม่หันกลับไปทำความเข้าใจรากฐานทางวัฒนธรรม เพื่อนำคุณค่าในอดีตมาต่อยอดสู่อนาคต
ในมุมมองของเธอ รางวัลหรือโอกาสในการศึกษาต่ออาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่สิ่งที่มีคุณค่าไม่แพ้กันคือการได้เป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายนักออกแบบระดับนานาชาติ ที่เปิดโอกาสให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และแรงบันดาลใจระหว่างคนต่างรุ่น ต่างวัฒนธรรม และต่างบริบท
ด้วยเหตุนี้ AYDA จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงค้นหาผู้ชนะในแต่ละปี แต่กำลังสร้างชุมชนของนักออกแบบที่พร้อมเติบโตไปด้วยกัน และอาจเป็นเหตุผลที่ Arzu เชื่อว่า เวทีแห่งนี้สามารถเปลี่ยนชีวิตของผู้คนได้จริง
“การรักษารากฐานทางวัฒนธรรม ไม่ใช่การยึดติดกับอดีต แต่คือการรักษาความแตกต่างที่ทำให้แต่ละสถานที่มีตัวตน
คุณสายวิภา พัฒนพงษ์พิบูล Executive Director, P49 Deesign & Associates
AYDA International Awards 2025/26 Judge – Interior Design Category
แม้ผลงานจากหลากหลายประเทศ ที่ผ่านเข้ารอบสุดท้ายจะมีแนวคิดและบริบทที่แตกต่างกัน แต่สิ่งหนึ่งที่คณะกรรมการให้ความสำคัญร่วมกัน คือความสามารถในการใช้การออกแบบเป็นเครื่องมือในการแก้ปัญหาและสร้างคุณค่าให้กับผู้คน
คุณสายวิภา หนึ่งในคณะกรรมการตัดสิน AYDA International Awards 2025/26 สาขา Interior Design มองว่าเวทีแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันสำหรับนักศึกษา แต่เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้นักออกแบบรุ่นใหม่ได้เติบโตและพัฒนาวิธีคิดไปสู่โลกวิชาชีพจริง
เธอมองว่า คุณค่าของการออกแบบในปัจจุบันไม่ได้อยู่ที่การสร้างอาคารให้เสร็จสมบูรณ์เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความสามารถในการดูแลและดำรงอยู่ได้ในระยะยาว ความยั่งยืนจึงไม่ใช่เรื่องของเทคโนโลยีหรือวัสดุเพียงอย่างเดียว หากเริ่มต้นจากการเข้าใจธรรมชาติของพื้นที่ การใช้แสง ลม และศักยภาพของ Passive Design ตั้งแต่วันแรกของการออกแบบ
ในขณะเดียวกัน เธอยังเชื่อว่าอนาคตของวิชาชีพสถาปัตยกรรมจำเป็นต้องอาศัยการทำงานร่วมกันระหว่างศาสตร์มากขึ้น เพราะความซับซ้อนของปัญหาในปัจจุบันไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยองค์ความรู้เพียงแขนงเดียว อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เธอให้ความสำคัญมากที่สุดคือการรักษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมท่ามกลางโลกที่เชื่อมต่อถึงกันมากขึ้นทุกวัน เพราะสำหรับเธอ ความแตกต่างคือคุณค่าที่ทำให้แต่ละพื้นที่ยังคงมีเรื่องราวและตัวตนเฉพาะของตัวเอง และเป็นทรัพยากรสำคัญที่นักออกแบบควรนำมาต่อยอดให้เกิดความหมายใหม่ในโลกปัจจุบัน
“หากเราไม่รักษาอัตลักษณ์ของตัวเองไว้ เมืองต่าง ๆ ทั่วโลกก็อาจมีหน้าตาไม่ต่างกันอีกต่อไป”
Rien Tan | Malaysia
Managing Director, TKCA Architects Sdn Bhd, Kuala Lumpur
AYDA International Awards 2025/26 Judge – Architectural Design Category
เมื่อพูดถึงผลงานของผู้เข้าประกวดในปีนี้ สิ่งที่สร้างความประทับใจให้เขามากที่สุดไม่ใช่ความสวยงามของภาพนำเสนอ แต่เป็นความตั้งใจของนักศึกษาในการลงพื้นที่ พูดคุยกับชุมชน และทำความเข้าใจชีวิตจริงของผู้คนก่อนเริ่มต้นออกแบบ หลายโครงการไม่ได้เริ่มจากรูปทรงอาคาร หากเริ่มจากการตั้งคำถามต่อปัญหาและบริบทที่เกิดขึ้นจริง ทำให้งานออกแบบมีมิติที่ลึกกว่าการสร้างภาพที่สวยงาม และสามารถสะท้อนตัวตนของผู้ใช้งานได้อย่างแท้จริง
มุมมองดังกล่าวยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นในยุคที่ AI และเทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทในกระบวนการออกแบบอย่างรวดเร็ว แม้ AI จะเป็นเครื่องมือที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน แต่เขามองว่าสิ่งที่สถาบันการศึกษาควรให้ความสำคัญไม่ใช่เพียงการเรียนรู้เครื่องมือใหม่ ๆ หากคือการส่งเสริมให้นักศึกษาได้ทำวิจัย ลงมือทดลอง และเรียนรู้จากพื้นที่จริง เพราะสิ่งเหล่านี้คือกระบวนการที่ทำให้เกิดความเข้าใจต่อผู้คน วัฒนธรรม และบริบทที่เทคโนโลยีไม่สามารถทดแทนได้
ในมุมมองของเขา ความแตกต่างทางวัฒนธรรมกำลังกลายเป็นทรัพยากรสำคัญของโลกยุคปัจจุบัน และเป็นเหตุผลที่ทำให้ธีม “CONVERGE: Crafting Cultural Legacies” มีความหมายมากกว่าการอนุรักษ์อดีต เพราะแท้จริงแล้วคือการชวนให้นักออกแบบกลับไปทำความเข้าใจรากฐานของชุมชนและท้องถิ่น เพื่อนำเรื่องราวเหล่านั้นมาตีความใหม่ให้สอดคล้องกับโลกร่วมสมัย
ท้ายที่สุดแล้ว เขาเชื่อว่างานออกแบบที่มีคุณค่าอาจไม่ได้เกิดจากความสามารถในการสร้างสิ่งที่แตกต่างที่สุด แต่เกิดจากความสามารถในการทำความเข้าใจผู้คน และเปลี่ยนความเข้าใจนั้นให้กลายเป็นพื้นที่ที่ตอบสนองต่อชีวิตจริงได้อย่างแท้จริง
“การพัฒนาไม่ควรทำให้ชุมชนสูญเสียตัวตน แต่ควรช่วยให้พวกเขาได้ทวงคืนอัตลักษณ์ของตัวเองกลับมา
Ejhey Durias จากประเทศฟิลิปปินส์ กับผลงาน Banuas Lawood
AYDA Designer of the Year – Architectural Design Category
หนึ่งในผลงานที่ได้รับรางวัลชนะเลิศ ‘AYDA Designer of The Year 2025/26’ ในปีนี้เลือกหยิบประเด็น ความตั้งใจที่จะเป็น กระบอกเสียง ให้กับผู้คนที่มักถูกมองข้ามในกระบวนการพัฒนา โดยเฉพาะชุมชน Bajo หรือชุมชนชาวเลที่กำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงจากการขยายตัวของเมืองและอุตสาหกรรม มาเป็นจุดตั้งต้นของการออกแบบ
แทนที่จะเริ่มต้นจากการออกแบบ เขาเลือกเริ่มจากการลงพื้นที่เพื่อทำความเข้าใจวิถีชีวิต วัฒนธรรม และปัญหาที่ชุมชนต้องเผชิญจริง ก่อนจะนำข้อมูลเหล่านั้นมาพัฒนาเป็นแนวทางการออกแบบที่หยั่งรากอยู่บนบริบทของพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นการเลือกใช้ไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัสดุที่หาได้ในชุมชน หรือการออกแบบที่เปิดโอกาสให้ชาวบ้านสามารถก่อสร้าง ดูแล และซ่อมแซมได้ด้วยตนเอง
ขณะเดียวกัน โครงการยังพยายามเชื่อมโยงการออกแบบเข้ากับระบบเศรษฐกิจท้องถิ่น ผ่านแนวคิดเกี่ยวกับการประมงชายฝั่งและการสร้างโอกาสทางอาชีพที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตเดิมของผู้คนในพื้นที่
จากกระบวนการทำงานครั้งนี้ เขาได้เรียนรู้ว่าแนวคิดที่แข็งแรงที่สุดไม่ได้เกิดขึ้นจากหน้าจอคอมพิวเตอร์ แต่เกิดขึ้นจากการทำความเข้าใจผู้คนอย่างลึกซึ้ง เพราะชุมชนเหล่านี้มีทุนทางวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ที่ทรงคุณค่าอยู่แล้ว เพียงแต่หลายครั้งคุณค่าเหล่านั้นถูกบดบังด้วยกระแสการพัฒนา
สำหรับเขา การออกแบบที่ดีจึงไม่ใช่การสร้างสิ่งใหม่ขึ้นมาทดแทนสิ่งเดิม แต่คือการช่วยให้ผู้คนสามารถรักษา ส่งต่อ และกำหนดอนาคตของตัวเองได้อีกครั้งผ่านพลังของการออกแบบ
“งานหัตถกรรมไม่ควรถูกเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์เพียงอย่างเดียว แต่ควรถูกแปลความใหม่ให้ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน
Jackie Jiang Haoran จากประเทศจีน กับผลงาน Echoes Xuan Paper
AYDA Designer of The Year 2025/26 – Interior Design Category
อีก 1 ผู้ชนะ ‘AYDA Designer of The Year’ จากสาขา Interior Design ถ่ายทอดจุดเริ่มต้นของงานอกกแบบของเขาว่า ไม่ได้มาจากการสำรวจพื้นที่หรือปัญหาเชิงกายภาพ หากเกิดขึ้นจากความทรงจำในวัยเด็กที่ผูกพันกับกระดาษและพู่กันจีน ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ก่อนที่เทคโนโลยีดิจิทัลจะค่อย ๆ เข้ามาเปลี่ยนวิธีการเรียนรู้ การสื่อสาร และการแสดงออกของผู้คน
ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้เขาเริ่มตั้งคำถามว่า หากวันหนึ่งงานหัตถกรรมและองค์ความรู้ดั้งเดิมเหล่านี้ค่อย ๆ เลือนหายไป พร้อมกับผู้คนที่สืบทอดมันมา ความทรงจำและคุณค่าทางวัฒนธรรมจะถูกส่งต่ออย่างไรในอนาคต
คำถามนี้นำไปสู่การศึกษากระบวนการผลิตกระดาษพื้นเมืองอย่างจริงจัง ก่อนจะนำองค์ความรู้จากงานหัตถกรรมมาตีความใหม่ให้กลายเป็นภาษาของสถาปัตยกรรมและพื้นที่ใช้งานร่วมสมัย ความท้าทายสำคัญของโครงการจึงไม่ใช่การออกแบบอาคารให้สวยงาม แต่คือการแปลสิ่งที่จับต้องไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นความทรงจำ ภูมิปัญญา หรือวัฒนธรรม ให้กลายเป็นประสบการณ์ที่ผู้คนสามารถรับรู้และมีส่วนร่วมได้จริง
จากกระบวนการทำงานครั้งนี้ เขาได้เรียนรู้ว่าการอนุรักษ์ไม่ได้หมายถึงการเก็บรักษาอดีตเอาไว้ในสภาพเดิม แต่คือการหาวิธีทำให้คุณค่าเหล่านั้นยังคงมีความหมายและมีบทบาทอยู่ในสังคมร่วมสมัย ด้วยเหตุนี้ ความสนใจของเขาจึงไม่ได้หยุดอยู่เพียงโครงการประกวดครั้งนี้ แต่ยังต่อยอดไปสู่การศึกษางานหัตถกรรม ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และมรดกทางวัฒนธรรมในมิติที่ลึกยิ่งขึ้น
เพราะท้ายที่สุดแล้ว สิ่งที่เขาพยายามรักษาอาจไม่ใช่เพียงกระดาษหรือหัตถกรรมดั้งเดิม หากคือความทรงจำ เรื่องราว และองค์ความรู้ของผู้คนที่ซ่อนอยู่ภายในสิ่งเหล่านั้น และทำให้มันยังคงถูกส่งต่อไปสู่อนาคตผ่านพลังของการออกแบบ
“คนส่วนใหญ่ออกแบบเพื่อมนุษย์ แต่ผมอยากออกแบบเพื่อสัตว์ที่ไม่มีโอกาสส่งเสียงในกระบวนการออกแบบ
เจิ้น – ศศิศ กิติประเสริฐ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กับผลงาน Lost&Found
Best Sustainable Design Awards – Interior Design Category
สำหรับผู้ชนะอีกหนึ่งโครงการใน AYDA International Awards 2025/26 กับจุดเริ่มต้นของงานออกแบบ ไม่ได้มาจากอาคารหรือพื้นที่ หากเริ่มต้นจากการตั้งคำถามต่อคำว่า “มรดก” ผ่านสิ่งที่อยู่คู่สังคมไทยมาอย่างยาวนานอย่าง “ช้าง”
เขามองว่า มรดกทางวัฒนธรรมไม่ได้หมายถึงเพียงโบราณสถาน งานหัตถกรรม หรือวัตถุที่ถูกส่งต่อจากอดีต แต่รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน สัตว์ และวิถีชีวิต ที่เคยมีความหมายต่อสังคม แต่กำลังค่อย ๆ เลือนหายไปจากความรับรู้ของคนรุ่นใหม่
แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การศึกษาองค์ความรู้ของกลุ่มคนที่ใช้ชีวิตร่วมกับช้าง ไม่ว่าจะเป็นควาญช้าง ช่างฝีมือ หรือชุมชนที่มีความผูกพันกับสัตว์เหล่านี้ ก่อนนำภูมิปัญญาที่สั่งสมมาหลายชั่วอายุคนมาตีความใหม่ผ่านกระบวนการออกแบบร่วมสมัย เพื่อค้นหาความเป็นไปได้ใหม่ ๆ ที่จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของทั้งช้างและผู้คนที่เกี่ยวข้อง
สิ่งที่น่าสนใจคือ โครงการไม่ได้พยายามอนุรักษ์ช้างในฐานะสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม หากพยายามชวนให้ผู้คนกลับมามองเห็นคุณค่าของช้างในฐานะส่วนหนึ่งของระบบความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และชุมชน ซึ่งยังคงมีความหมายต่อสังคมร่วมสมัย
ในอีกด้านหนึ่ง โครงการยังตั้งคำถามต่อบทบาทของสถาปัตยกรรมร่วมสมัยว่า เหตุใดพื้นที่ส่วนใหญ่จึงถูกออกแบบเพื่อตอบสนองความต้องการของมนุษย์เพียงอย่างเดียว ทั้งที่ยังมีสิ่งมีชีวิตอีกจำนวนมากที่ได้รับผลกระทบจากการตัดสินใจเหล่านั้นเช่นกัน
สำหรับเขา การออกแบบจึงไม่ใช่เพียงการแก้ปัญหาให้กับมนุษย์ แต่คือการสร้างความเข้าใจต่อชีวิตอื่น ๆ ที่ไม่สามารถส่งเสียงหรือมีส่วนร่วมในกระบวนการออกแบบได้ด้วยตนเอง
เพราะท้ายที่สุดแล้ว มรดกที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่ตัวช้าง หากคือความเข้าใจต่อความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของสังคมเรามาโดยตลอด
“ผมอยากใช้ความรู้ด้านสถาปัตยกรรมออกแบบให้กับชีวิตที่ไม่สามารถเรียกร้องพื้นที่ของตัวเองได้”
ก้อง – ธีรภัทร อุปรัง จากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม กับผลงาน Monkey Shelter beauty Amid the Flood
AYDA International Awards 2025/26 Finalist – Architectural Design Category
อีกหนึ่ง Finalist คนสำคัญชาวไทย บอกถึงแรงบันดาลใจไม่ได้เริ่มต้นจากโจทย์ในห้องเรียน แต่เกิดขึ้นจากภาพที่เขาเห็นมาตลอดชีวิตในฐานะคนท้องถิ่นของอำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม พื้นที่ที่ผู้คนและฝูงลิงอาศัยอยู่ร่วมกันมาอย่างยาวนาน และต้องเผชิญกับปัญหาน้ำท่วมซ้ำแล้วซ้ำเล่าในทุกฤดูฝน
เขาเล่าว่า ทุกครั้งที่น้ำเพิ่มสูงขึ้น ไม่เพียงผู้คนที่ได้รับผลกระทบ แต่รวมถึงลิงจำนวนมากที่สูญเสียทั้งที่อยู่อาศัยและแหล่งอาหารไปพร้อมกัน เมื่อได้ศึกษาในสาขาสถาปัตยกรรม เขาจึงเริ่มตั้งคำถามว่า หากการออกแบบสามารถช่วยแก้ปัญหาให้กับผู้คนได้ เหตุใดองค์ความรู้เดียวกันจึงไม่สามารถถูกนำมาใช้เพื่อช่วยเหลือสิ่งมีชีวิตอื่นที่ไม่สามารถส่งเสียงเรียกร้องความต้องการของตัวเองได้
แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การออกแบบพื้นที่หลบภัยน้ำท่วมสำหรับลิง โดยใช้ไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัสดุพื้นถิ่นของพื้นที่เป็นองค์ประกอบหลัก พร้อมผสานกิจกรรมและวัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างประเพณี “บุญพาข้าวลิง” เข้าไว้ในกระบวนการออกแบบ เพื่อให้พื้นที่แห่งนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเป็นที่พักพิงของสัตว์ แต่เป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงผู้คน ชุมชน และธรรมชาติเข้าด้วยกัน
สิ่งที่น่าสนใจคือ เขาไม่ได้มองลิงเป็นเพียงสัตว์ป่าที่ต้องการความช่วยเหลือ หากเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศทางสังคม เศรษฐกิจ และอัตลักษณ์ของชุมชน การดำรงอยู่ของลิงมีความสัมพันธ์กับการท่องเที่ยว รายได้ และวิถีชีวิตของผู้คนในพื้นที่ ดังนั้นการออกแบบที่ช่วยให้ลิงสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างเหมาะสม จึงเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนไปพร้อมกัน
จากการเข้าร่วมเวทีระดับนานาชาติครั้งนี้ เขายังได้เรียนรู้ว่าความเป็นท้องถิ่นและความเป็นสากลไม่จำเป็นต้องเป็นสิ่งที่ขัดแย้งกัน ตรงกันข้าม แนวคิดใหม่จากโลกภายนอกสามารถนำมาปรับใช้เพื่อเสริมคุณค่าให้กับรากฐานทางวัฒนธรรมที่มีอยู่เดิมได้ และนั่นอาจเป็นหนึ่งในหนทางสำคัญของการออกแบบที่ยั่งยืนในอนาคต
Source: https://dsignsomething.com/2026/06/24/ayda-awards-cca-2025-2026/
